Uncategorized
Nên thắp hương vào ngày 30 hay mùng 1 theo Phật Giáo và Đạo Giáo trong thế giới ta bà này.
Ý nghĩa của việc thắp hương chính là ở chỗ nó là một phương tiện trung gian vô cùng quan trọng để kết nối giữa trời (thần), người và quỷ (chúng sinh vô hình). Thông qua việc thắp hương, con người mới có thể kết duyên lành với chư thần và cả các loài hữu tình vô hình.
Vì vậy mới nói rằng:
“Trên chín tầng trời, chỉ có Đạo là tôn quý nhất;
Trong muôn pháp, việc đốt hương là đứng đầu.”
Tục lệ cúng tế, thắp hương đã có lịch sử hơn 5.000 năm, truyền từ xưa đến nay. Dù là trong tín ngưỡng Phật giáo hay Đạo giáo, thì vào mỗi ngày mùng 1 và ngày Rằm, người ta đều thắp hương để biểu thị lòng thành kính.
Nguồn gốc của việc thắp hương
Vào ngày mùng 1 và ngày Rằm, mặt trăng chuyển từ khuyết dần đến tròn, rồi từ tròn lại dần khuyết.
Sự biến đổi không ngừng của mặt trăng mang theo năng lượng gia trì rất lớn.
Mùng Một và ngày Rằm cũng thuộc về thập trai nhật (mười ngày chay). Trong hai ngày này, nếu thắp hương lễ bái thì công đức còn có thể tăng trưởng gấp bội, vô cùng thù thắng!
Thời gian thắp hương
Ngày mùng 1 và ngày Rằm, đúng vào thời điểm giữa chu kỳ mặt trăng, tức là ngày bán nguyệt. Trong cửa Phật, ngày bán nguyệt được xem là thời điểm thù thắng nhất để Trì giới, bố thí. Vào hai ngày này, nếu đến chùa thắp hương lễ Phật hay làm các việc thiện, thì công đức có thể tăng lên gấp trăm ngàn lần so với ngày thường.
Khi thắp hương là cúng dường chư Phật, Bồ Tát, đồng thời cũng là cúng dường cho chúng sinh trong sáu đường. Có những chúng sinh trong cõi ngạ quỷ lấy hương làm thức ăn, vì vậy việc thắp hương cũng chính là đang bố thí, nuôi dưỡng các loài này.
Một ngày của cõi ngạ quỷ dài tương đương với một tháng ở nhân gian, cho nên ngày mùng Một và ngày Rằm đối với họ giống như bữa trưa và bữa tối. Điều cốt yếu khi thắp hương là phải có một tâm chân thành, từ bi và cung kính.
Thắp hương có ý nghĩa gì?
1. Cúng dường chư thần
Khói hương lan tỏa, bay lên cao, dùng để cúng dường các bậc chân linh nơi thượng giới (cõi trời), các vị linh thần uy nghi nơi trung giới (núi sông), cùng các vị tiên quan nơi hạ giới (thủy phủ)… tức là chư thần trong tam giới.
2. Dùng hương để truyền đạt tâm nguyện, cầu thần ban phước
Kinh Đạo giáo nói rằng:
“Bảo hương đốt trong lò vàng, khói hương lượn bay thấu đến trời cao.”
Điều này cho thấy “hương” chính là vật thông tin giữa con người và thần linh. Chúng ta thông qua việc thắp hương, để làn khói hương nhẹ bay truyền đạt những tâm nguyện, lời cầu của mình đến với thần minh, từ đó cầu xin sự gia hộ, ban phước.
Vì vậy, trong Đạo kinh có nói:
“Ba nén chân hương là pháp thông đạt, chư thần tam giới giáng phúc mà đến.”
3. Mượn hương để truyền tâm, lấy lòng thành cảm ứng thần linh
Trong Đạo kinh, bài “Chú chúc hương” có nói:
“Đạo do tâm học, tâm nhờ hương truyền;
Hương nóng nơi lò ngọc, tâm hướng trước đế;
Chân linh cúi xét, cờ tiên đến trước hiên;
Khiến bề tôi tâu trình, thẳng đạt đến chín tầng trời.”
Khi dâng hương lên thần minh, nên dùng tay trái để cắm hương (tay trái thuộc dương, là lớn, biểu thị sự tôn kính đối với thần minh). 3 nén hương cắm trong lư, tổng bề rộng tốt nhất không vượt quá một tấc, điều này gọi là “tấc thành cảm thần”.
Chữ “tấc” ở đây tượng trưng cho “tấc lòng”, tức là tâm chân thành.
Đạo kinh nói: “Tấc lòng có thể đạt đến chín tầng trời”, ý nói rằng chỉ cần chân tâm thành ý thì có thể cảm động đến các bậc thần minh nơi cửu thiên.
4. Tu trì “ba hương” để gột sạch “ba nghiệp”
Bởi vì bản chất của “hương” là thơm, không hôi.
Chúng ta dâng hương lên thần minh, chính là biểu thị việc phải giữ gìn bản chất “thơm” ấy, tức là trong đời sống phải tu trì “ba hương” — gồm: tâm hương, thân hương, khẩu hương.
- “Tâm hương”: là tâm địa lương thiện, luôn giữ thiện niệm, không khởi tà niệm, không sinh ác niệm.
- “Thân hương”: là làm người phải thân ngay chính, phẩm hạnh đoan trang, chất phác hiền lương, không làm việc ác, không làm điều trái lương tâm.
- “Khẩu hương”: là tích lũy khẩu đức, không nói lời làm tổn thương người khác, không nói lời cuồng vọng, không nói lời thô ác, ô uế.
“Tâm hương” là tâm thiện, không ác, nên không có nghiệp nơi ý (tâm nghiệp);
“Thân hương” là thân chính, không tà, nên không có nghiệp nơi thân (thân nghiệp);
“Khẩu hương” là lời nói thanh tịnh, không ô uế, nên không có nghiệp nơi miệng (khẩu nghiệp).
Đó chính là ý nghĩa của việc tu trì “ba hương” để gột sạch “ba nghiệp”.
Ý nghĩa các số lượng nén hương phổ biến:
Số lượng nén hương thường thấy khi thắp gồm: 1, 3, 4, 6, 7, 9, 12, 36 nén. Tuy nhiên, về phương diện số lượng nén hương, cách hiểu và cách dùng giữa Đạo gia và Phật gia có sự khác biệt.
1 nén hương
Trong Phật gia, một nén hương tượng trưng cho “nhất tâm thành kính”, thường được dùng khi tụng kinh, niệm Phật hoặc khi một mình tĩnh tọa.
Trong Đạo gia, việc thắp một nén hương thì rất ít người thực hiện.
Bởi vì “một” mang ý nghĩa vạn pháp quy về một, nên những đệ tử chưa đủ đạo hạnh thường không dám thắp.
Trong tiên đạo có quy tắc như sau: nếu thắp một nén hương, tức là biểu thị người đó đã đắc đạo, tu thành chính quả.
Khi ấy, các bậc tiên gia khác có thể đến để khảo nghiệm, luận bàn, nhằm kiểm chứng xem đạo hạnh của người đó có sâu dày, có đạt đến tiêu chuẩn của chính thần hay không.
Vì vậy, rất ít đệ tử dám thắp một nén hương, có thể nói là hầu như không có.
3 nén hương
Ba nén hương là cách thắp hương tiêu chuẩn của cả Phật gia và Đạo gia.
- Trong Phật gia, 3 nén hương tượng trưng cho quy y Tam Bảo, tinh tấn tu hành, lìa khỏi luân hồi, cầu sinh về Tây Phương.
- Trong Đạo gia, ba nén hương tượng trưng cho thiên – địa – nhân tam tài, đồng thời hàm ý:
“Đạo sinh một, một sinh hai, hai sinh ba, ba sinh vạn vật tự nhiên.”
4 nén hương
Bốn nén hương phần lớn do các đệ tử tu hành tại gia hoặc đệ tử “xuất mã” thường thắp trong sinh hoạt hằng ngày.
Trong Đạo gia, người tu tại gia (cư sĩ) thắp bốn nén hương, trong đó nén thứ tư gọi là hương hộ pháp, cũng có nơi xem là hương tổ tiên, nên cách hiểu có thể khác nhau.
Đối với đệ tử “xuất mã”, việc thắp bốn nén hương biểu thị nguyện cùng với các vị tiên gia quy y Phật pháp, tu hành để cầu thăng tiến (phi thăng).
6 nén hương
Sáu nén hương thuộc cách thắp trong Phật gia, Đạo gia không có. Cứ hai nén hợp thành một “trụ”, nên sáu nén được tính là ba trụ hương, biểu thị việc cầu phúc cho hai thế hệ.
7 nén hương
Bảy nén hương thuộc về cách dùng trong Đạo gia, Phật gia không có. Nó tượng trưng cho Bắc Đẩu Thất Tinh, nên còn gọi là “hương thất tinh”. Loại hương này thường dùng để thỉnh mời chư thiên thần, thiên binh thiên tướng, vì vậy nếu không phải trường hợp thật sự cần thiết thì không nên sử dụng.
9 nén hương
Trong Phật gia, chín nén hương mang ý nghĩa “cửu cửu quy nhất” (nhiều lần quy về một). Trong Đạo gia, biểu thị cửu âm – cửu dương.
Cũng giống như ba nén hương, 9 nén hương còn tượng trưng cho việc cầu phúc cho ba đời.
Trong Đạo gia, việc thắp chín nén hương phần nhiều do người xử lý việc bên ngoài (ngoại sự) sử dụng, ý nghĩa tương tự như ba nén, nhưng biểu thị mức độ sự việc cấp thiết hơn so với ba nén hương.
12 nén hương
12 nén hương thuộc về cách dùng trong Đạo gia, Phật gia không có. Ý nghĩa là “bán toàn hương”, phần nhiều do các đệ tử “xuất mã” sử dụng khi xem việc. Mức độ còn cấp thiết hơn so với chín nén hương.
13 nén hương
Mười ba nén hương thuộc về Phật gia, Đạo gia không có. Mười ba nén hương được gọi là “cao hương công đức viên mãn”, là mức thắp hương cao, sau khi dâng hương còn phải lễ bái (khấu đầu). Đây cũng là nghi thức cao nhất, thông thường chúng ta không dùng đến.
36 nén hương
Ba mươi sáu nén hương là “toàn hương”, thuộc về Đạo gia, Phật gia không có. Cũng là loại hương mà các đệ tử “xuất mã” dùng khi xử lý sự việc, nhưng rất ít khi sử dụng, trừ khi sự việc đã đến mức độ rất nghiêm trọng.
Những điều kiêng kỵ khi đốt hương trong Đạo giáo
Việc đốt hương kính thần là một hành vi tín ngưỡng trong Đạo giáo. Đã gọi là kính hương thì không thể thiếu lòng thành, mà đã có lòng thành thì cũng không thể không giữ điều kiêng kỵ.
- Kiêng đốt hương vào ngày Mậu và ngày Dần.
- Kiêng dùng số chẵn để cúng thần; trong Đạo giáo, khi tế thần thường lấy ba nén hương làm chuẩn.
- Kiêng dùng tay phải để vê (cầm) hương; phải dùng tay trái cầm hương, tay phải nâng đỡ.
- Kiêng ngậm hương bằng miệng, tức là không được dùng miệng ngậm hương.
- Khi đốt hương kiêng quay đầu nhìn lại, phải giữ tâm ý chuyên nhất.
- Kiêng dùng lửa bếp để châm hương.
Những điều cần lưu ý khi thắp hương
- Khi thắp hương, trước hết phải thanh tịnh thân tâm, rửa sạch hai tay, giữ một lòng chân thành và cung kính.
- Chú ý trang phục, ăn mặc chỉnh tề, gọn gàng.
- Khi thắp hương tại nhà, nhất định phải giữ bàn thờ luôn sạch sẽ, trang nghiêm.
- Tự mình thỉnh hương của mình, không nên để người khác trả tiền hương, cũng không nên trả thay tiền hương cho người khác.
Một nén hương, một ngọn đèn sáng. Khi thắp sáng thế gian, việc đốt hương cũng nhắc nhở chúng sinh phải biết vô tư cống hiến, siêng làm việc thiện, lợi ích muôn loài.
Thắp hương đúng cách
Phương pháp thắp hương:
1. Dùng tay trái cầm chân hương, nghiêng đầu hương xuống để châm lửa, đồng thời trong tâm thầm niệm bài “Chú thắp hương”:
“Thường đốt tâm hương, được đại thanh tịnh.”
Nếu hương cháy thành ngọn lửa, tuyệt đối không được dùng miệng thổi tắt, mà nên dùng tay phẩy nhẹ hoặc khẽ rung để làm tắt lửa.
2. Sau khi lễ bái xong, cắm hương vào lư:
- Nén thứ nhất cắm ở giữa, trong tâm thầm niệm:
“Chí tâm cúng dường Đạo, nguyện cho chúng sinh, thường hầu Thiên Tôn, vĩnh thoát luân hồi.” - Nén thứ hai cắm bên phải, trong tâm thầm niệm:
“Chí tâm cúng dường Kinh, nguyện cho chúng sinh, đời đời kiếp kiếp, được nghe chánh pháp.” - Nén thứ ba cắm bên trái, trong tâm thầm niệm:
“Chí tâm cúng dường Sư, nguyện cho chúng sinh, học pháp tối thượng, không rơi vào tà kiến.”
Khi cắm hương đều dùng tay trái. Sau khi thắp hương xong, nên cung kính đứng ngay ngắn trước thánh tượng, nghiêm trang lễ bái.
3. Ba nén hương không nên cắm nghiêng ngả, lệch lạc, cũng không nên cắm sát mép lư hương. Ba nén phải cắm ngay thẳng, cân bằng; khoảng cách giữa hai nén không nên vượt quá một tấc, nếu vượt quá thì bị cho là không thành tín.
BẢNG SO SÁNH SỐ LƯỢNG NÉN HƯƠNG GIỮA PHẬT GIÁO VÀ ĐẠO GIÁO
| Số nén hương | Phật giáo | Đạo giáo |
|---|---|---|
| 1 nén | Nhất tâm thành kính, dùng khi tụng kinh, tĩnh tọa | Ít dùng; biểu thị “đắc đạo”, nên người thường không dám thắp |
| 3 nén | Quy y Tam Bảo, tu hành giải thoát | Thiên – Địa – Nhân; Đạo sinh vạn vật |
| 4 nén | Không phổ biến | Cư sĩ hoặc “xuất mã”; có thể gồm hương hộ pháp / tổ tiên |
| 6 nén | Dùng trong Phật giáo; 2 nén = 1 trụ → cầu phúc 2 thế hệ | Không có |
| 7 nén | Không có | Thất tinh (Bắc Đẩu); dùng khi cần thỉnh thần |
| 9 nén | “Cửu cửu quy nhất”; cầu phúc ba đời | Cửu âm – cửu dương; dùng khi việc cấp thiết hơn 3 nén |
| 12 nén | Không có | “Bán toàn hương”; dùng khi việc khẩn hơn 9 nén |
| 13 nén | Công đức viên mãn, nghi thức cao | Không có |
| 36 nén | Không có | “Toàn hương”; dùng khi việc rất nghiêm trọng |
🌿 Lưu ý:
- Trong Phật giáo, thông dụng và đúng chánh pháp nhất vẫn là 1 nén hoặc 3 nén hương, quan trọng ở tâm thành.
- Trong Đạo giáo, số lượng nén hương mang nhiều ý nghĩa về pháp số và nghi thức hơn.
CÂU HỎI THƯỜNG GẶP
Hỏi : Người mới học Phật như chúng con có cần mỗi ngày đều thắp hương, lễ Phật không? Hay chỉ cần đi vào ngày mùng Một, ngày Rằm, hoặc chỉ cần có lòng thành là đủ?
Trả lời:
Hình thức học Phật là rất linh hoạt, có thể tùy theo hoàn cảnh của mỗi gia đình mà quyết định, không bắt buộc nhất định phải làm theo một cách cố định nào. Nếu trong nhà không có điều kiện thờ tượng Phật, thì sáng tối có thể niệm mười câu danh hiệu A Di Đà Phật, hoặc niệm Tam Quy:
Nam Mô Phật! Nam Mô Pháp! Nam Mô Tăng!
Chỉ cần tâm đến là được. Tuy nhiên, nếu lâu dài như vậy, vì không có Phật đường, lại ít khi lễ bái, thì dần dần sẽ trở nên xa cách với Phật.
Nếu có tượng Phật, thì sẽ thường xuyên nhắc nhở chúng ta. Vốn dĩ có lúc ta không nghĩ đến việc lễ Phật, nhưng khi nhìn thấy tượng Phật, tự nhiên sẽ sinh khởi tâm cung kính. Như vậy là nương vào hình tượng Phật để thúc liễm chính mình, không để biếng trễ.
Cho nên, nếu có điều kiện thì tốt nhất nên thiết lập Phật đường; nếu không có điều kiện thì chỉ cần tâm thành là được.
Mỗi sáng sau khi rửa mặt xong, có thể đứng yên lặng, niệm:
Nam Mô Phật! Nam Mô Pháp! Nam Mô Tăng!
Nguyện Tam Bảo gia trì cho con, ban cho đệ tử trí tuệ và sức mạnh.
Nhưng nếu có nghi thức thì lại khác. Xét về mặt sự tướng, như khi chúng ta dâng một nén hương, thì tâm cung kính đã nằm ngay trong đó. Lại nhờ việc thắp hương mà khơi dậy tâm mình, để tu phước. Nếu không có những hình thức bên ngoài này, thì tâm làm sao có thể dễ dàng an tĩnh được?
Xem thêm các bài viết Phật Pháp hữu ích khác:
