Phật Pháp
Công Đức Cúng Hương Trong Phật Giáo & Ý Nghĩa Dâng Hương Cúng Phật
Trong Phật giáo, bất luận là cúng dường chư Phật, Bồ Tát, hay dùng trong các ví dụ lúc giảng pháp, đều thường nhắc đến hương hoặc công dụng và công đức của hương. Hương là một pháp khí cúng dường quan trọng, có mối quan hệ mật thiết không thể tách rời với Phật giáo. Dùng hương để cúng Phật hoặc cúng dường kinh điển đều mang ý nghĩa và công đức rất lớn. Hãy cùng Máy Niệm Phật Tú Huyền cùng nhau tìm hiểu về Công đức của Việc Cúng Dường Hương.
Ý Nghĩa Dâng Hương Cúng Phật
Hương tượng trưng cho sự thanh tịnh
Trong 《Kinh Tô Tất Địa Yết La》 có luận thuật về năm loại phẩm vật dùng để cúng dường Bổn Tôn gồm: hương bôi, vòng hoa, đốt hương, thức ăn và đèn sáng; trong kinh này, hương được xếp là một trong năm loại cúng dường.
Đốt hương cũng là một pháp cúng dường quan trọng của Mật giáo, cùng với nước Át Già, hương bôi, vòng hoa, đèn sáng và đồ ăn thức uống hợp thành sáu loại cúng dường.
Trong thiền lâm, việc đốt hương được gọi là “niêm hương” hoặc “chú hương”. Trong các pháp hội, người cầm hộp hương được gọi là “thị giả đốt hương”.
Hương Trong Kinh Điển Phật Giáo
Trong quyển tám của 《Kinh Đại Nhật》 ghi chép rằng, đốt hương mang ý nghĩa lan khắp pháp giới; giống như khi cây chúa trên cõi trời nở hoa, hương thơm theo chiều gió thuận hay gió nghịch mà tự nhiên lan khắp nơi. Lại cũng như từng công đức một được lửa trí huệ thiêu đốt, nhờ gió giải thoát thổi đến mà có thể xông ướp khắp tất cả.
Quyển hai của 《Trường A Hàm Kinh》, phẩm 《Du Hành Kinh》 ghi rằng, hàng cư sĩ vì Như Lai mà dựng đại giảng đường, chỉnh trang nơi chốn, đồng thời rưới nước thanh tịnh và đốt hương cúng dường.
Quyển hạ của 《Kinh Vô Lượng Thọ》 cũng ghi rằng, hành giả nên treo phan lụa, thắp đèn, rải hoa và đốt hương; đem các công đức ấy hồi hướng, nguyện sanh về thế giới Cực Lạc.
Trong Mật pháp, tương đối với hoàn hương tượng trưng cho phiền não tổng tụ, thì tán hương dùng sự vụn nhỏ phân tán để biểu thị những phiền não vi tế. Khi hành pháp, đem hương ấy bỏ vào lò lửa để đốt mà cúng dường.
Loại hương này khác với đốt hương và hương bôi. Như trong phẩm 《Đề Bà Đạt Đa》 của 《Kinh Pháp Hoa》 có nói:
“Đều dùng các loại hoa tạp và hương bột… để cúng dường bảo tháp vi diệu bằng bảy báu.”
Hương là một trong những pháp cúng dường quan trọng
Từ xưa đến nay, trong các tự viện Phật giáo thường vào ngày mùng tám tháng tư hằng năm, tức ngày Phật đản sanh, dùng nước thơm để tắm tượng Phật; điều này chính là y theo ý nghĩa được nói ở trên mà có.
Lại nữa, loại “hương thang” mà Thiền tông thường gọi, là dùng các vị thuốc như vỏ quýt khô, phục linh, địa cốt bì, nhục quế, đương quy, chỉ xác, cam thảo… đem sắc nấu mà thành; cũng gọi là “thất hương thang”.
Ngoài việc được dùng làm phẩm cúng dường thù thắng, do hương có mùi thơm lan xa, nên trong kinh điển cũng thường dùng để ví dụ cho công đức trì giới của người tu hành.
Trong kinh điển còn ghi chép về các cõi nước hương, như “Quốc độ Hương Tích” được nói trong 《Kinh Duy Ma Cật》. Cõi nước ấy không những lấy hương tạo thành tất cả y phục, ăn uống, chỗ ở và đi lại, mà cũng dùng hương để thuyết pháp.
Trong 《Kinh Hoa Nghiêm》 cũng nói rằng, thế giới Hoa Tạng được bao quanh bởi vô số tầng lớp biển nước thơm.
Trong các pháp tu của Mật giáo, lại càng thường thấy ghi chép về việc cúng hương. Tùy theo cúng dường Phật Bộ, Liên Hoa Bộ, Kim Cang Bộ, cho đến Thiên Long Bát Bộ cùng tất cả hàng thánh chúng hộ thế, thì dùng các loại hương khác nhau để cúng dường cho tương ưng với từng bộ loại ấy.
Ngoài ra, trong kinh điển cũng ghi chép các pháp môn tu trì liên quan đến hương. Nổi tiếng nhất là ngài Hương Nghiêm Đồng Tử trong 《Kinh Lăng Nghiêm》, do ngửi mùi trầm thủy hương, quán sát hương khí ra vào vô thường mà ngộ nhập bổn tâm.
Hương biểu thị ý nghĩa thanh tịnh, có thể làm thanh tịnh tất cả nhiễm cấu ô uế cùng phiền não nóng bức. Dùng hương để cúng Phật, tức biểu thị việc diệt trừ hết thảy phiền não sanh tử, đạt được thanh tịnh tự tại.
Hương còn đại biểu cho “tín”, đại biểu cho “tín ngưỡng”, đồng thời cũng đại biểu cho “giới” và “định”. Trong bài tán hương có câu “giới định chân hương”, chính là biểu thị ý nghĩa này. Khi khiến người thấy hoặc ngửi được mùi hương ấy, liền nghĩ rằng:
“Ta phải tu giới, ta phải giữ giới luật, ta phải tu định, ta phải đối với giáo huấn của Phật sanh lòng tin sâu không nghi”, chính là biểu thị ý nghĩa ấy.
Hương ngoài việc dùng để cúng Phật, thì khi cúng dường các kinh điển cũng nên dùng các loại diệu hương để trang nghiêm.
Trong quyển mười lăm của 《Đại Phương Quảng Phật Hoa Nghiêm Kinh》 cũng ghi chép rằng, hành giả đem các thiện căn hồi hướng cúng dường chư Phật bằng vô lượng hương cái, vô lượng hương tràng, vô lượng hương phan, vô lượng cung điện hương, vô lượng lưới hương, vô lượng tượng hương, vô lượng ánh sáng hương, vô lượng lửa hương, vô lượng mây hương, vô lượng tòa hương, vô lượng bánh xe hương, vô lượng nơi chốn hương, vô lượng thế giới Phật hương, vô lượng núi Tu Di chúa bằng hương, vô lượng biển hương, vô lượng sông hương, vô lượng cây hương, vô lượng y phục hương, vô lượng hoa sen hương; dùng vô lượng vô số các loại hương trang nghiêm như thế để làm sự cúng dường.
Ý Nghĩa Của “Tâm Hương”
Ngoài các loại hương hữu hình ra, trong kinh cũng dùng “tâm hương cúng Phật” để ví dụ cho sự cúng dường chí thành. Dùng tâm hương làm sự cúng dường, trong Phật môn thường gọi là “một nén tâm hương”.
Khi dùng tâm hương để cúng Phật, chúng ta không ngại đem thân tâm lắng yên xuống, để tâm hương trở thành sự giao hội tịch tĩnh và sâu kín nhất giữa chúng ta với chư Phật, Bồ Tát.
Cách Cúng Dường Hương Đúng Pháp
Việc cúng dường hương cần phải chú trọng đến phương pháp và nghi quỹ nhất định. Phương pháp và nội dung cúng hương, trong các kinh luận có ghi chép nhiều cách khác nhau. Tổng hợp các phương pháp cúng hương trong các nghi quỹ kinh điển, chúng tôi cho rằng nên cúng hương theo các phương thức sau đây.
Thanh tịnh thân tâm trước khi dâng hương
Trước khi cúng dường hương, trước hết cần phải rửa tay, súc miệng, chỉnh tề y phục mũ mão, khiến thân tâm tịch tĩnh an định. Đây là để thanh tịnh thân tâm.
Trước thánh tượng chư Phật, Bồ Tát hoặc Bổn Tôn mà mình phụng thờ, nên cung kính chắp tay, dùng mắt quán sát thánh tượng quang minh của Phật, tư duy công đức cao rộng của Đức Phật cùng tất cả thánh chúng, nhất tâm chí thành cung dưỡng, giống như chư Phật Bồ Tát hiện đang ở ngay trước mắt. Đây gọi là cúng Phật.
Thành tâm quán tưởng chư Phật
Tiếp theo, chúng ta nâng lấy nén hương dùng để cúng dường, châm hương rồi giữ trước ngực. Trì tụng “Chân ngôn Kim Cang Hương Bồ Tát”, đây gọi là trì tụng chân ngôn đốt hương.
Nếu có người chuyên cúng dường một vị Phật hay Bồ Tát nào đó, lúc này có thể đặc biệt trì niệm:
“Nhất tâm phụng thỉnh Nam Mô … Phật.”
Ví dụ:
“Nhất tâm phụng thỉnh Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật.”
“Nhất tâm phụng thỉnh Nam Mô A Di Đà Phật.”
“Nhất tâm phụng thỉnh Nam Mô Đại Bi Quán Thế Âm Bồ Tát.”
Người cúng hương có thể tùy theo năng lực của mình mà vận tâm quán tưởng, nhất tâm quán tưởng chư thánh chúng mà mình phụng thỉnh phóng ra ánh sáng rộng lớn, hiện đến trước mắt, tiếp nhận sự cúng dường của chúng ta và hoan hỷ thọ dụng.
Cách cầm và dâng hương
Khi dâng hương, dùng ngón cái và ngón trỏ kẹp lấy nén hương, ba ngón còn lại khép lại, hai tay nâng hương ngang bằng chân mày, quán tưởng chư Phật, Bồ Tát hiện ở trước mắt chúng ta để tiếp nhận sự cúng dường hương này.
Nếu người đông, nên giữ hương thẳng đứng hướng lên trên để tránh làm cháy người khác. Sau đó đi đến khoảng cách cách tượng Phật ba bước, nâng hương lên và quán tưởng lễ Phật.
Khi dâng hương, dùng một nén là thích hợp. Nếu muốn dâng 3 nén hương, thì:
- Nén thứ nhất cắm ở giữa (miệng niệm: “Cúng dường Phật”).
- Nén thứ hai cắm bên phải (miệng niệm: “Cúng dường Pháp”).
- Nén thứ ba cắm bên trái (miệng niệm: “Cúng dường Tăng”).
Sau đó chắp tay (niệm rằng):
“Cúng dường tất cả chúng sanh, nguyện mây hương hoa này khắp đầy mười phương cõi, cúng dường tất cả chư Phật cùng chánh pháp và các bậc hiền thánh tôn quý.”
Bài Kệ Cúng Hương
Sau khi cúng hương, tiếp theo nên tụng bài kệ cúng hương, quán tưởng và phát nguyện đem hương này cúng dường tất cả chư Phật, hiền thánh trong mười phương, khiến trong vô biên thế giới đều có thể phổ huân tất cả chúng sanh, cùng nhau thành tựu vô thượng viên mãn Bồ Đề.
Kệ cúng hương rằng:
Nguyện mây hương hoa này,
Khắp đầy mười phương cõi.
Cúng dường tất cả Phật,
Chánh pháp cùng hiền thánh.
Trong vô biên cõi Phật,
Thọ dụng làm Phật sự.
Phổ huân các chúng sanh,
Đều cùng chứng Bồ Đề.
Tiếp theo, chúng ta quán tưởng chư Phật, Bồ Tát cùng thánh chúng mười phương hoan hỷ tiếp nhận sự cúng dường, tất cả hữu tình cũng đều an trụ nơi an lạc cứu cánh. Sau đó hoan hỷ dâng hương và đặt hương vào trong lư hương.
Bài Kệ Hồi Hướng Sau Khi Cúng Hương
Sau khi đặt hương xong, tiếp theo chúng ta nên cung kính lễ Phật. Chúng ta nhất tâm cung kính đảnh lễ Đức Phật ba lạy, cố gắng quán tưởng chư Phật Bồ Tát chân thật hiện ở trước mắt, đồng thời nhất tâm tư duy, ghi nhớ rằng:
Năng lễ sở lễ tánh không tịch,
Cảm ứng đạo giao khó nghĩ bàn.
Đạo tràng tâm này như châu Đế Thích,
Bóng hiện hết thảy các Như Lai.
Chúng ta tư duy rằng người lễ là ta và bậc thánh được lễ đều vốn tự tánh không tịch, cho nên mới có thể sanh khởi cảnh giới cảm ứng đạo giao không thể nghĩ bàn: Phật vào trong ta, ta vào trong Phật.
Đạo tràng nơi tâm chúng ta ví như viên ma ni bảo châu của trời Đế Thích, có thể tùy theo cảnh bên ngoài mà hiện bóng vào trong. Vì vậy, tất cả Như Lai đều có thể hiện bóng trong tự tâm của chúng ta.
Cuối cùng, chúng ta chắp tay, nhất tâm hồi hướng, phát nguyện, thì mọi thiện nguyện tự nhiên được thành tựu.
Khi hồi hướng, chúng ta có thể niệm bài kệ sau:
Nguyện đem công đức này,
Phổ khắp đến tất cả.
Chúng con cùng chúng sanh,
Đều trọn thành Phật đạo.
Phương pháp cúng hương nói ở trên có thể dùng làm nghi quỹ tu trì khi lễ Phật dâng hương. Thông qua sự phát nguyện chân thành mỗi ngày lúc cúng hương, không những có thể viên mãn tâm nguyện mong cầu, mà mặt khác còn có thể nhờ đó thể ngộ được ý nghĩa sâu xa của hương, đạt đến cảnh giới giải thoát.
Lúc này, chúng ta phát nguyện khiến hương được cúng dường hóa thành vô lượng mây hương rộng lớn, phổ huân khắp pháp giới; trên khiến mười phương chư Phật hoan hỷ, dưới có thể giác ngộ tất cả hữu tình.
Công đức cúng dường hương
Dùng hương để cúng Phật có đầy đủ nhiều loại công đức. Trong rất nhiều kinh điển Phật giáo đều có luận thuật về công đức cúng hương.
Trong kinh điển, những luận thuật về công đức cúng hương chủ yếu gồm có:
Tiêu Trừ nghiệp Chướng
Như phẩm “Bát Giới Trai” trong 《Kinh Ưu Bà Tắc Giới》 nói rằng:
“Thiện nam tử! Nếu có thể thanh tịnh quy y và thọ trì tám giới như thế, thì trừ được tội ngũ nghịch, cho đến tất cả các tội khác cũng đều thảy được tiêu diệt.”
Phước báo sâu dày rộng lớn.
《Kinh Ưu Bà Di Đọa Xá Ca》 nói rằng:
“Người giữ trai giới sáu ngày, ví như nước biển không thể dùng đấu mà lường được; người nào thọ trì trai giới một ngày một đêm, thì phước ấy không thể tính kể.”
Đời sau được tôn quý.
《Kinh Kiến Lập Gia Ốc》 nói rằng:
“Chỉ cần thọ trì một lần Bát Quan Trai Giới, thì sẽ không còn bị chuyển sanh vào các kiếp khổ nạn như kiếp đao binh hoặc kiếp đói kém.”
Điều mong cầu đều được như nguyện.
Phẩm “Cao Tràng” trong 《Tăng Nhất A Hàm Kinh》 nói rằng:
“Nếu có thiện nam tử, thiện nữ nhân thành tựu Bát Quan Trai Giới, muốn cầu sanh lên cõi trời Tứ Thiên Vương, cũng đều được như nguyện ấy. Người trì giới, điều mong nguyện đều được thành tựu. Nếu muốn cầu quả Thanh Văn, Duyên Giác hoặc Phật thừa, cũng đều thành tựu sở nguyện.”
Xa lìa ác đạo, dần được giải thoát.
《Kinh Thập Thiện Giới》 nói rằng:
“Người thọ trì công đức trai giới này, không đọa địa ngục, không đọa ngạ quỷ, không đọa súc sanh, không đọa A Tu La; thường sanh trong loài người, chánh kiến xuất gia, được đạo Niết Bàn. Nếu sanh lên cõi trời, thường sanh cõi Phạm Thiên, gặp Phật ra đời, thỉnh chuyển pháp luân.”
Không chỉ cúng dường hương thanh tịnh chân thật mới có công đức lớn, mà dù chỉ cúng dường một đóa hoa hương cũng có thể đạt được vô lượng công đức.
《Kinh Pháp Hoa》 nói rằng:
“Nếu người với tâm tán loạn, cho đến dùng một hoa, cúng dường nơi tượng vẽ, dần thấy vô số Phật.”
Ý nghĩa là nói, nếu có người dùng tâm tán loạn mà ở trước tranh tượng Phật cúng dường một đóa hoa, thì nhờ công đức ấy cũng có thể dần dần gặp gỡ vô số chư Như Lai.
Câu Chuyện Cảm Ứng Về Công Đức Cúng Hương
Về công đức đạt được do cúng dường hương, trong lịch sử Phật giáo có rất nhiều câu chuyện sinh động.
Vào đời nhà Tùy, tại núi Ngũ Đài có một vị hòa thượng tên là Giải Thoát. Sau khi xuất gia, ngài tinh tấn tu trì Phật pháp, về sau trong cảnh giới tu hành đã được thấy Bồ Tát Văn Thù và nhờ đó mà chứng ngộ.
Một lần, hòa thượng Giải Thoát đến châu Đại để truyền giới. Trên đường trở về, khi đi ngang qua một nơi đồng hoang, ngài bỗng muốn đốt hương cúng dường chư Phật Bồ Tát, nhưng lúc ấy trên người không có bất cứ phẩm vật cúng dường nào.
Đúng lúc đó, giữa hư không vang lên tiếng nói:
“Chắp tay làm hoa,
Thân làm vật cúng dường,
Thiện tâm là hương chân thật,
Lời tán thán là khói hương lan tỏa.”
Hòa thượng Giải Thoát biết đây là lời khai thị của chư Phật Bồ Tát, nên y theo đó mà làm sự cúng dường.
Tiếp đó, trong hư không lại phát ra tiếng nói:
“Chư Phật ngửi hương này,
Theo tiếng mà cứu độ,
Các ông siêng tinh tấn,
Rốt chẳng nghi lầm nhau.”
Về sau, sự nghiệp hoằng pháp của hòa thượng Giải Thoát ngày càng hưng thịnh. Nhiều bậc cao tăng đại đức lần lượt đến cầu pháp nơi ngài, người dưới môn hạ nhờ cầu pháp mà ngộ đạo không thể kể xiết. Danh tiếng của ngài vang xa, trụ thế hoằng pháp suốt năm mươi năm.
Kết Luận
Tóm lại, hương trong Phật giáo không chỉ là phẩm vật cúng dường bên ngoài, mà còn hàm chứa ý nghĩa sâu xa của sự thanh tịnh, tín tâm, giới đức và trí huệ. Thông qua việc chí thành dâng hương cúng Phật, lễ kính Tam Bảo, trì giới tu tâm và phát nguyện hồi hướng, người học Phật không những có thể tiêu trừ tội chướng, tăng trưởng phước báo, mà còn dần dần thanh tịnh thân tâm, xa lìa phiền não, hướng đến con đường giác ngộ giải thoát.
Điều quan trọng nhất của việc cúng hương không nằm ở hương quý hay nhiều ít, mà chính ở nơi tâm cung kính chân thành. Nếu có thể lấy “tâm hương” để cúng dường, lấy lòng tin sâu, tâm thanh tịnh và hạnh tu chân thật để phụng sự Tam Bảo, thì mỗi một nén hương đều có thể hóa thành mây hương vô lượng, phổ huân pháp giới, trên cúng dường chư Phật, dưới lợi ích tất cả chúng sanh, đồng thành Phật đạo.
Nam Mô A Di Đà Phật !
Những lưu ý khi thắp hương cúng phật
Xem thêm các bài viết hữu ích về Phật Pháp khác:
